Εξουσία και Μυστικισμός

Μία εξερεύνηση των δύο κυρίαρχων συστημάτων

Σκοπός αυτού του άρθρου είναι μελετήσει τις δύο μεγάλες τάσεις του τελευταίου αιώνα που εκφράζονται από την δεξιά και την αριστερή ιδεολογία και να προβεί σε μια σύνδεση με τον γενικότερη φιλοσοφία του εσωτερισμού που συνδέει τα δύο μεγάλα φιλοσοφικά συστήματα μεταξύ τους.

Η παραδοσιοκρατία που μας ενδιαφέρει δεν αναφέρεται αποκλειστικά στην παράδοση, αλλά στην έννοια που πρώτος δημιούργησε ο φιλόσοφος Λάιμπνιτς και ονόμασε “Sophia Perennis” ή “ἀειφυής φιλοσοφία”, δηλαδή Αιώνια Σοφία. Ο παραπάνω όρος έγινε δημοφιλής με τον λογοτέχνη/εσωτεριστή Άλντους Χάξλευ, ο οποίος την περιγράφει ως εξής: “Πρόκειται για τη μία, θεία πραγματικότητα ουσιαστική στον πολλαπλό κόσμο των πραγμάτων, της ζωής και του νου. Αλλά η φύση αυτής της μίας Πραγματικότητας είναι τέτοια που δεν μπορεί να γίνει άμεσα ή άμεσα αντιληπτή παρά μόνο από εκείνους που έχουν επιλέξει να εκπληρώσουν ορισμένες προϋποθέσεις, καθιστώντας τους εαυτούς τους στοργικούς, αγνούς στην καρδιά και φτωχούς στο πνεύμα.”[ Aldous Huxley, Perennial Philosophy.]

Κύριος εκφραστής της θα λέγαμε όμως πως ήταν ο φιλόσοφος Ρενέ Γκενόν. Σύμφωνα με τον Γκενόν υπάρχει ένας κεντρικός άξονας ανάμεσα όχι μόνο σε όλες τις θρησκείες του κόσμου αλλά και στις επιστήμες και φιλοσοφίες, κύρια πηγή του οποίου είναι η Αιώνια Σοφία. Η Αιώνια Σοφία είναι σαν ένας τροχός, οι ακτίνες του οποίου κατακερματίζονται στις διάφορες τέχνες και φιλοσοφίες που γνωρίζουμε σήμερα. Η φιλοσοφία του Γκενόν ήταν ουσιαστικά ένα αντιμοντερνιστικό κίνημα που ήταν υπέρ της ένωσης με το Θείο, ενάντια στον πολυφυλετισμό και τον κατακερματισμό της ανθρώπινης συνείδησης. Άλλοι εκφραστές του ήταν ο Ιούλιος Εβόλα, ο Κουμαρασβάμι και ο Σούον.

Η παραδοσιοκρατία που μας ενδιαφέρει δεν αναφέρεται αποκλειστικά στην παράδοση, αλλά στην έννοια που πρώτος δημιούργησε ο φιλόσοφος Λάιμπνιτς και ονόμασε “Sophia Perennis” ή “ἀειφυής φιλοσοφία”, δηλαδή Αιώνια Σοφία.

Θα θέλαμε πριν ολοκληρώσουμε την σύντομη περιγραφή της Αιώνια Σοφίας να αναφερθούμε σε δύο βασικούς άξονες της γενικότερης φιλοσοφίας της. Ο πρώτος άξονας είναι η κυκλικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης που βασίζεται στην αρχαία ινδουιστική θρησκεία (από εδώ πήρε την έμπνευση του ο φιλόσοφος Όσβαλντ Σπένγκλερ για να γράψει το βιβλίο του”Η Παρακμή της Δύσης”). Ο δεύτερος άξονας είναι το σύστημα των καστών.

Σύμφωνα με την αρχαία Ινδουιστική θρησκεία, η κάθε εποχή κρατάει 4.320.000 χρόνια και χωρίζεται σε τέσσερις μικρότερες εποχές ή Yuga που κρατάνε 432.000 χρόνια η κάθε μία. Στο κυκλικό αυτό σύστημα των εποχών, η μοντέρνα εποχή τοποθετείται στην Κάλι Γιούγκα, στην έσχατη εποχή του κύκλου πριν την ολοκληρωτική καταστροφή. Στο μυαλό μας έρχεται ως αντιδιαστολή της Κάλι Γιούγκα ο χρυσούς αιώνας του Περικλέους, αν πιστέψει πως υπάρχει η συγκριτική φιλοσοφία, ένας κοινός άξονας δηλαδή σκέψης μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών. Βρισκόμαστε, με άλλα λόγια, στο τελικό στάδιο της αποσάρθρωσης. Όπως λέει και ο Ιούλιος Εβόλα, μαθητής του Ρενέ Γκενόν: “Η Κάλι Γιούγκα είναι μια εποχή διάλυσης και παρακμής, όπου οι πνευματικές και ηρωικές αξίες επισκιάζονται από τις υλιστικές επιδιώξεις και τον ατομικισμό.”[ Julius Evola, Revolt Against The Modern World]

Ο δεύτερος άξονας του συστήματος του Γκενόν βασίζεται στο ινδουιστικό σύστημα των σεκτών, σύμφωνα με την οποία ο κάθε άνθρωπος ανήκει σε διαφορετικό σημείο της κοινωνικής πυραμίδας. Στην κορυφή βρίσκονται οι ιερείς ή μπράμιν, ένα επίπεδο πιο κάτω οι Κσάτριγιας ή πολέμαρχοι/βασιλιάδες, μετά οι Βάισιας ή χωρικοί, ενώ οι Σούντρας που ήταν οι δούλοι, βρίσκονται στον πάτο της ιεραρχίας. Το σύστημα αυτό είναι τόσο παλιό όσο ο στίχος της Πουρούσα Σούκτα όπως εμφανίζεται στην Ριγκ Βέντα, ένα από τα αρχαιότερα κείμενα της ανθρωπότητας. Ο Γκενόν έβλεπε την παρακμή της δύσης να έρχεται, για αυτό τον λόγο οραματιζόταν την επιστροφή της ιεραρχίας μετά την πτώση και την καταστροφή του δυτικού πολιτισμού. Δεν ήταν μόνο ο πολυφυλετισμός και ο κατακερματισμός της ανθρώπινης ύπαρξης σε πολλά, ανόμοια κομμάτια που θα έρθουν σε σύγκρουση μεταξύ τους που θα οδηγήσουν σε αυτή την κατάσταση, αλλά και ο διαμελισμός του ανθρώπινου πνεύματος. Όλοι οι παραδοσιοκράτες αποζητούσαν την επιστροφή σε ένα ενιαίο, ακέραιο πνευματικό κέντρο, εκεί όπου βρισκόταν το Υπέρτατο Ον. Δεν μπορώ στο σημείο αυτό να παραλείψω πως η παραδοσιοκρατία έχει πολλές ομοιότητες με το σύστημα διακυβέρνησης του Πλάτωνα, και την ιδέα της απόλυτης Ιδέας.

Σε αντιδιαστολή με την Αιώνια Σοφία, η αναρχία οραματίζεται έναν κόσμο χωρίς εξουσία και μια κοινωνία στην οποία θα κυριαρχεί η αυτόνομη βούληση και ελευθερία. Η λειτουργία του κοινωνικού αυτού συστήματος θα βασίζεται στην αλληλοβοήθεια μεταξύ των πολιτών με τον κάθε άνθρωπο να είναι ικανός να εκφράσει όπως επιθυμεί ο ίδιος την κοινωνική και σεξουαλική του ταυτότητα. Η ιεραρχία είναι προϊόν καταπίεσης, για αυτόν τον λόγο βλέπουμε ακτιβιστές να καταστρέφουν αγάλματα σε κεντρικές πλατείες, ή να διαμαρτύρονται για τα δικαιώματα των μειονοτήτων. Κύριοι εκφραστές αυτού του φιλοσοφικού και πολιτικού κινήματος ήταν ο Μπακούνιν, ο Κροπότκιν και ο Μαλατέστα, με πολλές ομοιότητες και διαφορές μεταξύ τους. Με λίγα λόγια το πρόβλημα για τους αναρχικούς δεν είναι η έλλειψη ιεραρχίας στον μοντέρνο κόσμο, αλλά η υπερβολική ιεραρχία που λειτουργεί ως μοχλός καταπίεσης στον υπόλοιπο κόσμο. Ως παραδείγματα χρησιμοποιούν την κυβέρνηση του αυστριακού πρωθυπουργού Όρμπαν, τον Μπολσονάρο της Βραζιλίας αλλά και την θητεία του Ντόναλντ Τραμπ της Αμερικής. Με άλλα λόγια οι αναρχικοί πίστευαν στην Ουτοπία, ένα μέρος όπου όλοι οι άνθρωποι θα μπορούσαν να ζήσουν ως ίσοι μεταξύ τους. Ένα τέτοιο μέρος ήταν και το Monte Verità ή Βουνό της Αλήθειας του αναρχικού και ψυχαναλυτή Ότο Γκρος. Το καταφύγιο του βουνού που βρισκόταν στην Ασκόνα της Ελβετίας και αποτέλεσε έναν ειρηνιστικό παράδεισο για αναρχικούς όπως ο Μαξ Βέμπερ, ο Καρλ Γιουνγκ και ο Μπακούνιν. Ενέπνευσε τόσο την φιλοσοφία τους όσο και τον τρόπο ζωής τους. Όπως περιγράφει και ο Γιουνγκ: “…Να ιδρύσει ένα ελεύθερο κολέγιο από το οποίο να επιτεθεί στον δυτικό πολιτισμό, στις εμμονές της εσωτερικής αλλά και της εξωτερικής εξουσίας, στους κοινωνικούς δεσμούς που αυτές επέβαλαν, στις στρεβλώσεις μιας παρασιτικής κοινωνίας, στην οποία ο καθένας ήταν αναγκασμένος να ζει εξαρτημένος από τον καθένα για να επιβιώσει”. Τα πράγματα όμως δεν ήταν όσο εξιδανικευμένα όσο ακούγονται. Εκτός από την σχιζοφρένεια από την οποία έπασχε ο Γκρος, η έννοια της ελευθερίας του είχε προπαγανδιστεί σε τόσο ακραίο βαθμό, που παρότρυνε τους ασθενείς του στην αυτοκτονία έτσι ώστε να μην εξαρτώνται άλλο από το υλικό τους σώμα.

Η σύνδεση με τον εσωτερισμό

Αφού εξήγησα τα δύο διαφορετικά συστήματα, θα προσωρήσω στη σύνδεση μεταξύ τους στον εσωτερισμό. Η διαφορά μεταξύ της απόλυτης ελευθερίας και της χαοτικής ελευθερίας έχει εκφραστεί στον εσωτερισμό μέσα από το δέντρο της ζωής ή Etz Chaim και το δέντρο του Θανάτου ή Etz HaDa’at. Το δέντρο της ζωής έχει τις ρίζες του στον Εβραϊκό μυστικισμό και αντιπροσωπεύει την ενέργεια του Θεού μέσα από τις δέκα σφαίρες ή Σεφιρότ. Η χαμηλότερη σφαίρα ονομάζεται Μάλκουθ και αντιπροσωπεύει την Γη ή το ανθρώπινο σώμα, με την υψηλότερη σφαίρα να ονομάζεται Κέθερ και να συμβολίζει την Θεϊκή ενέργεια. Μπορούμε να βρούμε αντίστοιχα σχήματα σε κάθε πάνθεον χρησιμοποιώντας το συγκεκριμένο συμβολικό σχήμα. Σκοπός του μυστικιστή είναι να κάνει το συμβολικό του ταξίδι από την σφαίρα που βρίσκεται στην βάση του δέντρου (Μάλκουθ) προς την κορυφή (Κέθερ). Το δέντρου του Θανάτου, από την άλλη συμβολίζει την χαοτική ενέργεια που υπάρχει στον κόσμο και την ψευδαίσθηση του υλικού κόσμου. Όπως υποστηρίζει και ο ραββίνος Ασγλάγκ: “Το Δέντρο του Θανάτου είναι η ψευδαίσθηση του υλικού κόσμου, η διαστρέβλωση της πραγματικότητας που συγκαλύπτει την αληθινή φύση της ύπαρξης”[ Ραββίνος Γιεχούντα Ασλάγκ (Baal HaSulam), “Introduction to the Book of Zohar”.
].

Σκοπός του μυστικιστή είναι να κάνει το συμβολικό του ταξίδι από την σφαίρα που βρίσκεται στην βάση του δέντρου (Μάλκουθ) προς την κορυφή (Κέθερ).

Θα μπορούσαμε σε ένα πρώτο επίπεδο να ταυτίσουμε τα δύο δέντρα με τα δυο διαφορετικά φιλοσοφικά συστήματα. Η μεν παραδοσιοκρατία υποστηρίζει την πλήρη πίστη στην ανώτατη ιδέα (ή Κέθερ) και πίστη στην ιεραρχία. Από την άλλη η αναρχία συχνά εκδηλώνει τις χαοτικές δυνάμεις του δέντρου του Θανάτου και διακατέχεται από την ίδια διαστροφική ματιά των ψευδαισθήσεων που κρύβονται μέσα στις σφαίρες της. Είναι όμως τα δύο δέντρα ένα απλό δίπολο καλού και κακού; Κάνοντας μια επιπλέον εξερεύνηση, διαπιστώνουμε πως οι σφαίρες του δέντρου της ζωής δεν είναι παρά τα κούφια κουφάρια που δεν μπόρεσαν να συγκρατήσουν το φως που υπερχείλισε από την θεϊκή δύναμη του δέντρου της ζωής. Αυτή την υπερχείλιση την συναντούμε και στον Νεοπλατωνισμό όπως έχει εκφραστεί από τον Πλωτίνο, μόνο που εκεί το Θεικό ον υπερχειλίζει έτσι ώστε να συναντήσει τον ανθρώπινο νου και να τον οδηγήσει μέσα από την ενέργειά του στην θέωση. Βλέπουμε πως το δέντρο του Θανάτου οφείλεται στην αδυναμία του δέντρου της ζωής να συγκρατήσει την ζωή του. Είναι αυτό τόσο διαφορετικό από τις δυνάμεις της ιεραρχίας που σαν ουροβόρος είναι ανίκανες να καταβροχθίζουν την ουρά τους και να μεταμορφωθούν σε κάτι καινούργιο; Επίσης, σύμφωνα με τον αρχαίο εβραϊκό μυστικισμό, ο Αδάμ και η Έβα έφαγαν από το δέντρο της γνώσης, που δεν είναι άλλο από το δέντρο του Θανάτου. Είναι το δέντρο του θανάτου ένας κόσμος γεμάτος ψευδαισθήσεις και θάνατο, ή ένα μέσο αυτοπραγμάτωσης και προσωπικής δύναμης; Ακόμα και μέσα σε αυτή την ψευδαίσθηση, ο άνθρωπος κατάφερε να πάει στο φεγγάρι, να θεραπεύσει αρρώστιες και να κυριαρχήσει πάνω στα υπόλοιπα ζώα. Υποφέρουμε άραγε επειδή είμαστε μακριά από το Κέθερ, το αιώνιο φως της θείας δύναμης, ή θα πρέπει απλά να αποδεχτούμε την αναρχία στην σκέψη μας και να κυριαρχήσουμε στο δέντρο του θανάτου; Το μόνο σίγουρο είναι πως το κάθε σύστημα ακολουθείται από σκοτεινές δυνάμεις με αρνητικά αποτελέσματα που εμφανίζονται στην ανθρωπότητα σαν σκουπίδια στην ακτή μετά από μια μεγάλη τρικυμία.